بزرگشدن تیروئید معمولاً نتیجه برهمخوردن تعادل ساختار یا کارکرد این غده است. گاهی خودِ بافت تیروئید تغییر میکند و بهصورت گره یا کیست رشد مییابد. گاهی هم دستگاه ایمنی به اشتباه به غده حمله میکند و التهاب مزمن ایجاد میشود که در ادامه میتواند اندازه تیروئید را زیاد کند. از سوی دیگر، دریافت ناکافی یا افراطی ید مسیر ساخت هورمونها را مختل میکند و برای جبران، تیروئید بزرگتر میشود. عوامل فیزیولوژیک مانند بارداری یا افزایش سن، و برخی داروها نیز با تغییر نیاز هورمونی یا متابولیسم ید، زمینه این بزرگی را فراهم میکنند. بهطور خلاصه علل بزرگ شدن غده تیروئید شامل موارد زیر است:
- تغییرات ساختاری تیروئید مانند گره منفرد یا چندگرهی و کیستها
- التهابهای خودایمنی تیروئید از جمله تیروئیدیت هاشیموتو
- برهمخوردن تعادل ید در رژیم غذایی، چه کمبود و چه مصرف بیش از حد
- بیماری گریوز و سایر علل پرکاری که تولید هورمون را افزایش میدهند
- اثرات دارویی مانند لیتیوم، آمیودارون و برخی مکملها
- شرایط فیزیولوژیک و هورمونی نظیر بارداری یا افزایش سن
- زمینه ژنتیکی و الگوهای خانوادگی ابتلا
بیماری گواتر ناشی از کمبود چیست؟
کمبود ید علت اصلی گواتر و بزرگ شدن غده تیروئید است. ید، ماده ضروری جهت تولید هورمونهای تیروئیدی، در درجه اول در آب دریا و خاک مناطق ساحلی یافت میشود.«برخی خوراکیهای چلیپایی در مصرف زیاد و خام ممکن است بر کارکرد تیروئید اثر بگذارند—بهویژه اگر دریافت ید کم باشد—اما کمبود ید ایجاد نمیکنند. رعایت رژیم متعادل و پختن این سبزیها اثر احتمالی را کم میکند.. وقتی ید کافی نباشد، تیروئید برای حفظ تولید هورمون بزرگ میشود و با گذر زمان گرهگرا میشود. در رژیمهای نمک یددار، بروز این نوع گواتر کاهش یافته، اما در برخی مناطق یا رژیمهای محدود همچنان دیده میشود.
غذاهای دریایی، گیاهانی که در خاک غنی از ید رشد میکنند و شیر گاو سرشار از ید هستند. اگر چه کمبود ید در رژیم غذایی علت اصلی بزرگ شدن غده تیروئید است، اما در برخی از کشورها با افزودن ید به نمک و سایر غذاها این مشکل برطرف شده است. افرادی که به مکملهای ید دسترسی ندارند هم دچار گواتر میشوند. از سوی دیگر مصرف بیش از حد ید نیز منجر به بزرگ شدن غده تیروئید میشود.
چه عواملی خطر ابتلا به گواتر را بیشتر می کند؟
برخی ویژگیهای فردی و محیطی احتمال بزرگشدن تیروئید را بالا میبرند. این عوامل لزوماً باعث گواتر نمیشوند، اما در حضورشان تیروئید نسبت به تغییرات هورمونی یا تغذیهای حساستر میشود. نوسانهای هورمونی در دورههای خاص زندگی، محدودیتهای غذایی طولانیمدت، یا قرار گرفتن در محیطهایی که ید کافی در دسترس نیست، میتوانند زمینهساز باشند. همچنین مواجهه با دود سیگار یا پرتودرمانی گردن در گذشته، پاسخ بافت تیروئید را تغییر میدهد. شناخت این ریسکها کمک میکند زودتر ارزیابی شوید و راهکارهای پیشگیرانه را اجرا کنید. این ریسکفاکتورها عبارتاند از:
- جنس مؤنث، نوجوانی، بارداری و یائسگی به دلیل تغییرات هورمونی
- زندگی در مناطق با دسترسی کم به نمک یددار یا پیروی از رژیمهای محدودکننده طولانی
- سابقه خانوادگی بیماریهای تیروئید یا دیگر اختلالات خودایمنی
- مصرف سیگار و مواجهه طولانی با برخی سموم محیطی
- پیشینه پرتودرمانی گردن یا سر
- مصرف بعضی داروها مانند لیتیوم و آمیودارون
- مصرف خام و بسیار زیاد سبزیهای چلیپایی
- بدون توازن غذایی مناسب
- بارداری و یائسگی
آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی کوثر، مفتخر به اخذ ایزو 15189، ایزو 10002 و ایزو 9001 اتحادیه اروپا، تحت نظر دکتر علی آیت اللهی، متخصص پاتولوژی آناتومیکال و کلینیکال، بالغ بر هزار مورد از آزمایشات مختلف، در زمینه های پاتولوژی، ژنتیک و بالینی را تحت پوشش قرار می دهد. (طرف قرارداد بیمه های پایه و اکثر بیمه های مکمل درمان) همچنین مشاوره ژنتیک به صورت رایگان در این مرکز توسط متخصصین ارائه می گردد.
آدرس: مشهد –وکیل آباد – بلوار کوثر – بین کوثر 2 و 4 – ساختمان پزشکان فارابی – طبقه منفی یک شماره تماس: 051-38840404 و 051-38820202 و 09028840404
