راههای تشخیص و درمان آندومتریوز

برای تشخیص آندومتریوز و سایر عارضه‌هایی که می‌توانند باعث درد لگن شوند، پزشک از بیمار می‌خواهد علائم خود، از جمله محل درد و زمان بروز آن را شرح دهد. آزمایش‌هایی برای بررسی سرنخ‌های فیزیکی آندومتریوز عبارتند از:

معاینهٔ لگن

در طول معاینهٔ لگن، پزشک با دست برخی نواحی لگن را لمس می‌کند تا وجود ناهنجاری‌، مانند کیست‌های روی اندام‌های تناسلی یا اسکارهای پشت رحم را بررسی کند. اغلب نمی‌توان نواحی کوچک آندومتریوز را احساس کرد، مگر این‌که باعث ایجاد کیست شده باشند.

سونوگرافی

این آزمایش از امواج صوتی با فرکانس بالا برای ایجاد تصاویری از داخل بدن استفاده می‌کند. برای ثبت تصاویر، دستگاهی به نام مبدل یا پروب یا کاوشگر (Transducer) سونوگرافی طی سونوگرافی رحم به شکم فشار داده می‌شود یا درون واژن قرار می‌گیرد که سونوگرافی ترانس واژینال (TVS) نام دارد.

هر دو نوع سونوگرافی ممکن است برای داشتن دید خوب از اندام‌های تولیدمثلی انجام شود. سونوگرافی استاندارد به طور قطعی مشخص نمی‌کند که آیا آندومتریوز وجود دارد یا خیر، اما می‌تواند کیست‌های مرتبط با آندومتریوز (اندومتریوم) را شناسایی کند.

ام‌آر‌آی

تصویربرداری رزونانس مغناطیسی یا ام‌آر‌آی (MRI)، آزمایشی است که از یک میدان مغناطیسی و امواج رادیویی برای ایجاد تصاویر دقیق از اندام‌ها و بافت‌های بدن استفاده می‌کند. برای برخی، ام‌آر‌آی به برنامه‌ریزی جراحی کمک می‌کند و به جراح اطلاعات دقیقی در مورد محل و اندازهٔ بافت‌های آندومتری می‌دهد.

لاپاراسکوپی

در برخی موارد، پزشک ممکن است بیمار را به یک جراح ارجاع دهد تا با انجام نوعی جراحی به نام لاپاراسکوپی داخل شکم را ببیند. در این عمل که تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود، جراح برش کوچکی در نزدیکی ناف ایجاد می‌کند، یک ابزار مشاهده باریک به نام لاپاروسکوپ را وارد آن می‌کند و به دنبال نشانه‌هایی از بافت آندومتر در خارج از رحم می‌گردد. لاپاراسکوپی تنها روش تشخیص قطعی آندومتریوز است.

لاپاراسکوپی می‌تواند اطلاعاتی در مورد محل، وسعت و اندازهٔ بافت آندومتر ارائه دهد. جراح ممکن است یک نمونه از بافت (بیوپسی) را برای آزمایش‌های بیشتر جمع‌آوری کند. اغلب، با برنامه‌ریزی مناسب جراحی، جراح می‌تواند آندومتریوز را در طول لاپاراسکوپی به طور کامل خارج کند، به طوری که تنها به یک عمل جراحی نیاز باشد.

درمان آندومتریوز

درمان آندومتریوز معمولاً شامل دارو یا جراحی است. گاهی پزشک توصیه می‌کند درمان فوراً شروع نشود تا ببینید آیا علائم خودبه‌خود بهبود می‌یابند یا نه. رویکردی که بیمار و پزشک انتخاب می‌کنند به شدت علائم و نشانه‌ها و قصد بارداری در آینده ارتباط دارد. پزشکان معمولاً توصیه می‌کنند ابتدا روش‌های درمانی محافظه‌کارانه امتحان شود و در صورت شکست و ناموفق بودن درمان اولیه، جراحی صورت گیرد.

داروهای ضددرد

ممکن است پزشک مصرف مسکن‌های بدون نسخه مانند داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) ایبوپروفن (ادویل، موترین IB) یا ناپروکسن سدیم (Aleve) را برای کمک به کاهش دردهای قاعدگی توصیه کند.

اگر قصد بارداری وجود نداشته باشد، ممکن است پزشک هورمون‌درمانی همراه با مسکن‌ها را توصیه کند.

هورمون‌درمانی

گاهی اوقات هورمون‌های مکمل در کاهش یا از بین بردن درد آندومتریوز مؤثر هستند. افزایش و کاهش هورمون‌ها در طول چرخهٔ قاعدگی باعث ضخیم شدن، تجزیه و خونریزی بافت‌های آندومتر می‌شود. داروهای هورمونی ممکن است رشد بافت آندومتر را کند کرده و از ایجاد بافت در محل‌های جدید جلوگیری کند.

با این حال، هورمون‌درمانی راه‌حلی دائمی برای آندومتریوز نیست. بیمار ممکن است پس از قطع درمان، دوباره علائم را تجربه کند. درمان‌های دارویی مورد استفاده برای درمان آندومتریوز عبارت‌اند از:

داروهای ضدبارداری هورمونی: قرص‌های ضدبارداری، چسب‌ها و حلقه‌های واژینال و دستگاه درون رحمی (IUS) به کنترل هورمون‌های مسئول تجمع بافت آندومتر در هر ماه کمک می‌کنند. بسیاری از زنان هنگام استفاده از داروهای ضدبارداری هورمونی، قاعدگی کوتاه‌تر و سبک‌تری دارند. استفاده از داروهای ضدبارداری هورمونی، به ویژه با رژیم‌ دارویی مداوم و نامنقطع، ممکن است درد را در برخی موارد کاهش دهد یا از بین ببرد.

آگونیست‌ها و آنتاگونیست‌های هورمون آزادکننده گنادوتروپین (Gn-RH): این داروها مانع از تولید هورمون‌های محرک تخمدان می‌شوند که سطح استروژن را کاهش داده و از قاعدگی جلوگیری می‌کند. این باعث کوچک شدن بافت آندومتر می‌شود. از آنجا که این داروها یائسگی مصنوعی ایجاد می‌کنند، مصرف دز پایین استروژن یا پروژسترون همراه با آگونیست‌ها و آنتاگونیست‌های Gn-RH ممکن است عوارض جانبی یائسگی مانند گرگرفتگی، خشکی واژن و تحلیل استخوان را کاهش دهد. دوره‌های قاعدگی و توانایی باردار شدن با قطع مصرف داروها برمی‌گردد.

پروژسترون درمانی: انواع درمان‌های پروژسترون، از جمله دستگاه داخل رحمی با لوونورژسترل (Mirena، Skyla)، ایمپلنت ضدبارداری (Nexplanon)، آمپول ضدبارداری (Depo-Provera) یا قرص پروژستین (Camila) دوره‌های قاعدگی و رشد بافت آندومتر را متوقف می‌کنند که می‌تواند علائم و نشانه‌های آندومتریوز را تسکین دهد.

مهارکننده‌های آروماتاز: مهارکننده‌های آروماتاز دسته‌ای از داروها هستند که میزان استروژن را در بدن کاهش می‌دهند. پزشک ممکن است یک مهارکننده آروماتاز همراه با پروژسترون یا داروهای ضدبارداری ترکیبی هورمونی را برای درمان آندومتریوز توصیه کند.

جراحی محافظه‌کارانه

اگر شخص مبتلا به آندومتریوز در تلاش برای باردار شدن باشد، جراحی برای برداشتن کاشت‌های آندومتریوز با حفظ رحم و تخمدان‌ها (جراحی محافظه‌کارانه) ممکن است شانس موفقیت را افزایش دهد. همچنین اگر آندومتریوز با درد شدید همراه باشد، جراحی ممکن است به بیمار کمک کند. با این حال، آندومتریوز و درد احتمال بازگشت دارند.

پزشک ممکن است این جراحی را به روش لاپاراسکوپی انجام دهد یا در آندومتریوز گسترده‌تر آن را از طریق جراحی سنتی شکم انجام دهد که رویهٔ کمتر معمولی است. حتی در موارد شدید آندومتریوز، بیشتر بیماران با جراحی لاپاراسکوپی قابل درمان هستند.

در جراحی لاپاراسکوپی، جراح یک ابزار مشاهده باریک به نام لاپاروسکوپ را از طریق برش کوچکی در نزدیکی ناف وارد شکم می‌کند و ابزارهایی را برای برداشتن بافت آندومتر از طریق یک برش کوچک دیگر وارد شکم می‌کند. پس از جراحی، پزشک ممکن است مصرف داروهای هورمونی را برای کمک به بهبود درد توصیه کند.

گفتنی است که اگرچه جراحی برداشتن بافت آندومتریوز می‌تواند شانس بارداری را افزایش دهد اما تضمینی وجود ندارد که پس از جراحی باردار شوید. همچنین جراحی اندومتریوز گاهی اوقات می‌تواند باعث مشکلات بیشتری مانند عفونت، خونریزی یا آسیب به اندام‌های درگیر شود. اگر جراحی به شما توصیه شده است، با پزشک در مورد ریسک‌های احتمالی صحبت کنید.

درمان ناباروری

آندومتریوز می‌تواند منجر به مشکل در بارداری شود. اگر شخص مبتلا برای باردار شدن مشکل داشته باشد، پزشک ممکن است درمان باروری را با نظارت یک متخصص باروری توصیه کند. درمان باروری رویکردهای مختلفی دارد؛ از تحریک تخمدان‌ها برای تولید تخمک‌های بیشتر گرفته تا لقاح آزمایشگاهی. این‌که کدام درمان مناسب است به وضعیت بیمار ارتباط دارد.

هیسترکتومی با برداشتن تخمدان‌ها

در گذشته، جراحی برداشتن رحم به نام هیسترکتومی و برداشتن تخمدان‌ها به نام اوفورکتومی مؤثرترین درمان برای آندومتریوز تلقی می‌شد. اما متخصصان از این رویکرد فاصله گرفته‌اند و به جای آن روی برداشتن دقیق و کامل تمام بافت آندومتریوز تمرکز می‌کنند.

برداشتن تخمدان‌ها منجر به یائسگی می‌شود. نبود هورمون‌های تولیدشده توسط تخمدان‌ها ممکن است درد آندومتریوز را برای برخی بهبود بخشد، اما برای برخی دیگر، بافت آندومتریوزی که پس از جراحی باقی می‌ماند همچنان باعث ایجاد علائم می‌شود. همچنین، یائسگی زودرس خطر بیماری‌های قلبی و عروقی، برخی بیماری‌های متابولیک و مرگ زودرس را به همراه دارد.

برداشتن رحم یا هیسترکتومی گاهی اوقات برای افرادی که نمی‌خواهند باردار شوند، استفاده می‌شود. این جراحی با هدف درمان علائم و نشانه‌های مرتبط با آندومتریوز، مانند خونریزی شدید قاعدگی و قاعدگی دردناک به دلیل انقباضات رحمی انجام می‌شود. اما حتی زمانی که جراح به تخمدان‌ها دست نمی‌زند، باز هم هیسترکتومی ممکن است تأثیر طولانی‌مدتی بر سلامت شخص داشته باشد، به خصوص اگر قبل از 35 سالگی انجام شود.

یافتن پزشکی که با او احساس راحتی کنید در مدیریت و درمان آندومتریوز بسیار مهم است. شاید بخواهید قبل از شروع هر درمانی نظر یک پزشک دیگر را نیز بگیرید تا مطمئن شوید همهٔ گزینه‌های خود و نتایج احتمالی را می‌دانید.

سبک زندگی و درمان‌های خانگی آندومتریوز

اگر درد شما ادامه دارد یا اگر یافتن درمانی مؤثر مدتی طول می‌کشد، می‌توانید اقداماتی را در خانه برای تسکین ناراحتی خود امتحان کنید.

• وان آب گرم و یک کمپرس گرم مثل تشک برقی می‌توانند به شل شدن عضلات لگن، کاهش انقباض و درد کمک کنند.
• داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)، مانند ایبوپروفن (Advil، Motrin IB) یا ناپروکسن سدیم (Aleve)، می‌توانند به کاهش دردهای قاعدگی کمک کنند.

طب جایگزین

برخی بیماران تسکین درد آندومتریوز پس از درمان با طب سوزنی را گزارش کرده‌اند. با این حال، تحقیقات کمی در مورد این روش یا هر درمان جایگزین دیگری برای آندومتریوز در دسترس است. اگر به دنبال امتحان این روش درمانی هستید، از پزشک خود بخواهید که یک متخصص طب سوزنی معتبر را به شما توصیه کند.

مقابله و حمایت

زندگی با آندومتریوز می‌تواند هم از نظر فیزیکی، و هم عاطفی دشوار باشد. اگر با آندومتریوز یا عوارض ثانویه آن سر و کار دارید، در یک گروه حمایتی برای زنان مبتلا به آندومتریوز یا مشکلات باروری عضو شوید. گاهی اوقات صحبت کردن با زنان دیگری که می‌توانند احساسات و تجربیات شما را درک کنند، کمک می‌کند. اگر گروه پشتیبانی در اطراف شما وجود ندارد، یک گروه آنلاین پیدا کنید.

آماده شدن برای وقت ویزیت

اولین ویزیت احتمالاً با پزشک مراقبت‌های اولیه یا متخصص زنان خواهد بود. اگر به دنبال درمان ناباروری هستید، ممکن است به پزشک متخصص در هورمون‌های تولیدمثلی و بهینه‌سازی باروری (متخصص غدد تولیدمثل) ارجاع داده شوید.

از آنجا که ویزیت پزشک می‌تواند کوتاه باشد و به خاطر سپردن همهٔ صحبت‌ها و سؤالات دشوار است، پس شاید بد نباشد قبل از ویزیت خود را آماده کنید. برخی از کارهایی که می‌توانید انجام دهید اینهاست:

• فهرستی از علائم خود تهیه کنید. همهٔ علائم خود را در آن بگنجانید، حتی اگر فکر نمی‌کنید ارتباطی با آندومتریوز باشند.
• فهرستی از داروها، گیاهان دارویی یا مکمل‌های مصرفی خود تهیه کنید. دفعات مصرف و دز آنها را نیز ذکر کنید.
• در صورت امکان یکی از اعضای خانواده یا دوست نزدیک خود را همراه ببرید. ممکن است در طول ویزیت اطلاعات زیادی دریافت کنید و به خاطر سپردن تمام آنها دشوار باشد.
• یک دفترچه یادداشت یا وسیلهٔ الکترونیکی با خود ببرید. از آن برای یادداشت‌برداری از اطلاعات مهم در طول ویزیت خود استفاده کنید.
• فهرستی از سؤالاتی که باید از پزشک خود بپرسید تهیه کنید. ابتدا مهم‌ترین سؤالات خود را فهرست کنید تا مطمئن شوید که در مورد آنها صحبت می‌کنید.

آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی کوثر، مفتخر به اخذ ایزو 15189، ایزو 10002 و ایزو 9001 اتحادیه اروپا، تحت نظر دکتر علی آیت اللهی، متخصص پاتولوژی آناتومیکال و کلینیکال، بالغ بر هزار مورد از آزمایشات مختلف، در زمینه های پاتولوژی، ژنتیک و بالینی را تحت پوشش قرار می دهد. (طرف قرارداد بیمه های پایه و اکثر بیمه های مکمل درمان) همچنین مشاوره ژنتیک به صورت رایگان در این مرکز توسط متخصصین ارائه می گردد.

آدرس: مشهد –وکیل آباد – بلوار کوثر – بین کوثر 2 و 4 – ساختمان پزشکان فارابی – طبقه منفی یک شماره تماس: 051-38840404 و 051-38820202 و 09028840404