تشخیص گواتر با گرفتن شرح‌حال، معاینه دقیق گردن و بررسی عملکرد تیروئید آغاز میشود. سپس سونوگرافی الگو‌محور اندازه، تعداد و ویژگی‌های ندول‌ها را نشان می‌دهد و به تفکیک ریسک کمک می‌کند. اگر الگوی سونوگرافی یا اندازه ندول‌ها مشکوک باشد، نمونه‌برداری با سوزن نازک انجام میشود. در صورت بروز علائم فشار یا گسترش به قفسه سینه، تصویربرداری عرضی مانند سی‌تی‌اسکن مفید است. در بعضی پرکاری‌ها، اسکن جذب ید برای تمایز ندول‌های فعال کاربرد دارد. به‌طور خلاصه روش‌های تشخیص بزرگ شدن غده تیروئید به شرح زیر است:
- معاینه فیزیکی
- آزمایش تیروئید
- آزمایش آنتی‌بادی
- سونوگرافی تیروئید
- اسکن تیروئید
- سی‌تی‌اسکن یا ام‌آرآی تیروئید
آزمایش گواتر چیست؟
منظور از آزمایش گواتر، بررسی‌های خونی برای ارزیابی عملکرد تیروئید و نشانگرهای همراه است. معمولاً TSH و در صورت لزوم FT4 و FT3 اندازه‌گیری می‌شوند. در هاشیموتو، آنتی‌بادی‌های ضدتیروئید و در گریوز گاهی آنتی‌بدی گیرنده TSH نیز برای تشخیص علت بزرگ شدن غده تیروئید کمک‌کننده‌اند. این نتایج کنار تصویر سونوگرافی معنی پیدا می‌کند بنابراین یکی از آزمایش‌های مهم بزرگ شدن غده تیروئید سونوگرافی تیروئید است.
آزمایش گواتر چگونه انجام میشود؟
تست گواتر همان آزمایش خون ساده است و معمولا نیاز به ناشتا‌بودن ندارد؛ مگر پزشک بخواهد بررسی‌های دیگری همزمان انجام دهد. برای پایش درمان، زمان‌بندی تکرار آزمایش‌ها بر اساس روش درمان و پایداری هورمون‌ها مشخص میشود. مهم است نتایج را با علائم و یافته‌های تصویربرداری تطبیق دهیم.
گواتر در آزمایش خون تشخیص داده می شود؟
گواتر یعنی بزرگی تیروئید و با آزمایش خون به‌تنهایی تشخیص داده نمی‌شود. آزمایش فقط عملکرد را نشان می‌دهد. وجود یا عدم وجود بزرگی غده تیروئید و الگوی آن با معاینه و به‌ویژه سونوگرافی مشخص میشود. ترکیب هر دو، تصویر کامل‌تری برای تشخیص فراهم می‌کند.
گواتر چطور درمان می شود؟
پایه درمان گواتر، علت‌یابی و شدت‌سنجی است. گواترهای کوچک که مشکلی ایجاد نکردند، نیاز به درمان ندارند. اگر کمبود ید مطرح باشد، نمک یددار استاندارد و رژیم متعادل توصیه میشود. در بسیاری از کشورها با اضافه کردن ید به نمک، میزان ابتلا به گواتر کاهش یافته است. درمان استاندارد کم‌کاری گواتر، لووتیروکسین است و می‌تواند اندازه برخی گواترهای ساده را کاهش دهد. در پرکاری، داروهای ضدتیروئید برای کنترل کوتاه‌مدت و روش‌های قطعی‌تر مانند ید رادیواکتیو یا جراحی برای پایداری طولانی‌مدت به‌کار می‌روند.
عوارض گواتر چیست؟
پیامدهای ناشی از بزرگ شدن غده تیروئید چند علت است: اثر فشاریِ خودِ غدهٔ بزرگ‌شده بر راه‌هوایی و مری، عوارض تغییرات هورمونی و عوارض درمان. وقتی تیروئید بزرگ میشود می‌تواند نفس‌تنگی، خس‌خس، دشواری بلع و تغییر صدا ایجاد کند و حتی خواب را مختل کند. اگر در کنار بزرگی غده، پرکاری یا کم‌کاری هم وجود داشته باشد، قلب، استخوان و سوخت‌وساز بدن تحت‌تأثیر قرار می‌گیرند. از سوی دیگر، هر درمان هم ممکن است عوارضی داشته باشد. به‌طورکلی عوارض گواتر عبارت است از:
- فشار بر نای و مری: تنگی‌نفس، خس‌خس، مشکل بلع، احساس گره در گلو
- تغییر صدا یا خستگی صوتی به‌علت تحریک عصب راجعهٔ حنجره
- پیامدهای هورمونی: آریتمی و کاهش تراکم استخوان در پرکاری؛ اختلالات چربی و افزایش وزن در کم‌کاری
- عوارض دارویی: کاهش شدید گلبول سفید یا آسیب کبدی با برخی داروهای ضدتیروئید، مشکلات ناشی از تنظیم نامناسب لووتیروکسین
- عوارض ید رادیواکتیو: خشکی دهان، التهاب غدد بزاقی، کم‌کاری دیررس
- عوارض جراحی: افت کلسیم خون (درگیری پاراتیروئیدها)، تغییر صدا، هماتوم یا عفونت نادر
عوارض گواتر پرکار چیست؟
گواتر پرکار درمان‌نشده می‌تواند به تپش و آریتمی قلبی، نارسایی قلب، کاهش وزن شدید، اضطراب، بی‌خوابی و پوکی استخوان منجر شود. در موارد نادر، بحران تیروتوکسیک رخ می‌دهد که اورژانسی و خطرناک است. درمان به‌موقع این خطرات را به حداقل می‌رساند.
عوارض گواتر کم کار چیست؟
اگر گواتر کم‌کار درمان نشود، علائمی مثل خستگی مزمن، افزایش وزن، اختلالات لیپیدی، یبوست، خشکی پوست و ریزش مو بروز می‌کند و در موارد شدید می‌تواند به اختلالات قلبی و خلقی بینجامد. درمان منظم با لووتیروکسین این پیامدها را رفع می‌کند.
عوارض گواتر در بارداری
معمولاً خانم‌های باردار بیشتر در معرض خطر ابتلا به این بیماری یا سایر بیماری های غده تیروئید هستند. اختلالات تیروئید در بارداری می‌تواند بر رشد جنین و پیامدهای مادر اثر بگذارد؛ از سقط و زایمان زودرس تا اختلال رشد عصبی جنین. تنظیم دقیق درمان تحت نظر غدد و زنان، انتخاب دوز مناسب و پایش فواصل کوتاه‌تر کلید پیشگیری از عوارض است. عوارض گواتر در بارداری برای مادر و جنین عبارت است از:
- برای مادر: پره‌اکلامپسی، آریتمی یا نارسایی قلب در پرکاری، خستگی و کم‌خونی در کم‌کاری، تشدید علائم فشاری گردن در گواترهای بزرگ به‌ویژه اواخر بارداری
- برای جنین یا نوزاد: سقط، زایمان زودرس، محدودیت رشد داخل رحمی، اختلال رشد عصبی در کم‌کاری درمان‌نشده
آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی کوثر، مفتخر به اخذ ایزو 15189، ایزو 10002 و ایزو 9001 اتحادیه اروپا، تحت نظر دکتر علی آیت اللهی، متخصص پاتولوژی آناتومیکال و کلینیکال، بالغ بر هزار مورد از آزمایشات مختلف، در زمینه های پاتولوژی، ژنتیک و بالینی را تحت پوشش قرار می دهد. (طرف قرارداد بیمه های پایه و اکثر بیمه های مکمل درمان) همچنین مشاوره ژنتیک به صورت رایگان در این مرکز توسط متخصصین ارائه می گردد.
آدرس: مشهد –وکیل آباد – بلوار کوثر – بین کوثر 2 و 4 – ساختمان پزشکان فارابی – طبقه منفی یک شماره تماس: 051-38840404 و 051-38820202 و 09028840404
